🌱 4C Model: เครื่องมือขับเคลื่อน ศจช. ให้ “ทำได้จริง โตได้เอง และยั่งยืน”
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชน (ศจช.) เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนงานเกษตรปลอดภัยในระดับพื้นที่ แต่คำถามสำคัญคือ…
👉 ทำอย่างไรให้ ศจช. ไม่ใช่แค่ “มีอยู่” แต่ “ขับเคลื่อนได้จริง” และ “ยั่งยืน” ?
จากการลงพื้นที่ ศึกษาเอกสาร และถอดบทเรียนจากศูนย์ต้นแบบในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ ศจช.ตำบลฆ้องชัยพัฒนา จ.กาฬสินธุ์ เป็นศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชนดีเด่นระดับประเทศ ปี 2566 (รองชนะเลิศอันดับ 1) ศจช.ตำบลโนนศิลาเลิง จ.กาฬสินธ์ุ เป็นศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชนขับเคลื่อนโดยเกษตรกรรุ่นใหม่ (Young Smart Farmer) และ ศจช.บ้านสวนใหม่ จ.บุรีรัมย์ เป็นศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชนดีเด่นระดับจังหวัด จ.บุรีรัมย์ ในปี 2558 นำมาสู่รูปแบบการพัฒนา “4C Model” เครื่องมือที่ช่วยให้เจ้าหน้าที่ “เห็นภาพ-เข้าใจง่าย-นำไปใช้ได้ทันที”
4C Model คืออะไร?
4C Model คือ กรอบแนวคิดในการพัฒนาและขับเคลื่อน ศจช. ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบหลัก
C1️⃣ : Community Foundation
“สร้างฐานชุมชนให้เข้มแข็ง”
- สร้างผู้นำและแกนนำที่เข้มแข็ง
- พัฒนาทีมงาน ศจช. ให้มีบทบาทชัด
- มีกติกากลุ่มและวัฒนธรรมการทำงานร่วมกัน
C2️⃣ : Control System
“จัดการศัตรูพืชอย่างเป็นระบบ”
- ผลิตชีวภัณฑ์คุณภาพ เพื่อใช้ในชุมชน
- สำรวจ ติดตาม ในแปลงเกษตรอย่างสม่ำเสมอ
- จัดการศัตรูพืชเชิงป้องกัน ใช้ข้อมูลในการตัดสินใจ
C3️⃣ : Confidence Outcome
“สร้างผลลัพธ์ที่คนเชื่อมั่น”
แสดง/เผยแพร่ ผลการดำเนินงานของ ศจช. เพื่อเพิ่มโอกาสทางการตลาด (ตลาดเกษตรปลอดภัย) และสร้างความเชื่อมั่นใ้ห้กับศูนย์ โดยผลลัพธ์ที่สำคัญ ได้แก่
- ลดต้นทุนการผลิต
- ได้ผลผลิตปลอดภัย
- สุขภาพเกษตรกรดีขึ้น
- รักษาสิ่งแวดล้อม
C4️⃣ : Collaborative Supporter
“ประสานเครือข่ายร่วมสนับสนุน”
- ภาครัฐ (เขต/จังหวัด/อำเภอ/ตำบล) ภาคเอกชน ภาคการศึกษา
- ทำหน้าที่:
✔ สนับสนุนความรู้
✔ เติมทรัพยากร
✔ เชื่อมเครือข่าย
เจ้าหน้าที่นำไปใช้ยังไง?
ลองใช้ 4C เป็น “เช็กลิสต์หน้างาน”
✅ เริ่มจาก C1
- ศูนย์นี้มี “ตัวจริง” หรือยัง?
- กลุ่มมีข้อตกลงร่วมไหม?
✅ ต่อด้วย C2
- มีการผลิตชีวภัณฑ์จริงไหม?
- มีการสำรวจศัตรูพืช หรือแค่แก้ปัญหาเฉพาะหน้า?
✅ ดู C3
- เกษตรกร “ได้อะไร” จากศูนย์นี้?
- มีผลผลิตปลอดภัยที่คนเชื่อถือหรือไม่?
✅ เติม C4
- ใครคือพาร์ทเนอร์ของศูนย์?
- มีใครช่วยต่อยอดบ้าง?
💡 จุดเด่นของ 4C Model
✅ มาจากการถอดบทเรียน “ของจริงในพื้นที่”
✅ ไม่ซับซ้อน ใช้ได้ทันที
✅ เชื่อม “คน-งาน-ผลลัพธ์” เข้าด้วยกัน
✅ เหมาะกับการขยายผลทั้งระดับตำบลและจังหวัด
🎯 เป้าหมายสุดท้าย
4C Model ไม่ได้ต้องการแค่ “ศูนย์ที่ทำงานได้” แต่ต้องการให้เกิด…
🌾 เกษตรกรลดต้นทุน
🌾 ผลผลิตปลอดภัย
🌾 ชุมชนเข้มแข็ง
🌾 ระบบที่เดินต่อได้ด้วยตัวเอง
✨ ฝากถึงเจ้าหน้าที่ทุกท่าน
การพัฒนา ศจช. ไม่ใช่แค่ “การถ่ายทอดความรู้”
แต่คือการ
“สร้างระบบในชุมชนให้เขาดูแลตัวเองได้“
และ 4C Model คือ “เครื่องมือ” ที่จะช่วยให้สิ่งนั้นเกิดขึ้นจริง
ภาพกิจกรรมถอดบทเรียนจากศูนย์ต้นแบบในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
คณะทำงานการพัฒนา 4C Model ขับเคลื่อน ศจช.
1. คณะทำงานระดับเขต (สำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 4 จังหวัดขอนแก่น: สสก.4 ขอนแก่น)
1.1 นายกมล โสพัฒน์ ผู้อำนวยการ สสก.4 ขอนแก่น
1.2 นางสาวเกศณี เถื่อนบัวระบัติ ผู้อำนวยการกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาการผลิต
1.3 นายกวีพล เผือกขำ นักวิชาการเกษตรชำนาญการพิเศษ
1.4 นายศุภสิทธิ์ ศรีกันหา นักวิชาการเกษตรชำนาญการ
1.5 นางสาวบุษกร เดชาพิทักษ์ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรปฏิบัติการ
2. คณะทำงานระดับพื้นที่ (สำนักงานเกษตรจังหวัดกาฬสินธุ์ และสำนักงานเกษตรจังหวัดบุรีรัมย์)
2.1 นายคมกริช ไตรยศ เกษตรจังหวัดกาฬสินธุ์
2.2 นางสาวนิกร สมมุ่ง เกษตรจังหวัดบุรีรัมย์
2.3 นายอรรถเศรษฐ์ ธารสมบัติ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรชำนาญการ สำนักงานเกษตรจังหวัดกาฬสินธุ์
2.4 นางแสงวัน มากคะมุด นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรปฏิบัติการ สำนักงานเกษตรอำเภอฆ้องชัย จังหวัดกาฬสินธุ์
2.5 นายเฉลิมพล บุตรศรี นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรปฏิบัติการ สำนักงานเกษตรจังหวัดบุรีรัมย์
2.6 นางสาวประยูร มาลีหวล นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรปฏิบัติการ สำนักงานเกษตรอำเภอกระสัง จังหวัดบุรีรัมย์
